പബ്ലിക് സെക്ടർ സ്ഥാപനമായ നാഷണൽ പ്രൊജക്ട്സ് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (NPCC) നൽകിയ അപ്പീൽ പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കൊണ്ടാണ് ജസ്റ്റിസ് കെ.വി. വിശ്വനാഥൻ, ജസ്റ്റിസ് അലോക് അരാധെ എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് ഈ സുപ്രധാന വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. എതിർകക്ഷിയായ ഇഷ്വാകു (ഇന്ത്യ) പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് നല്കിയ ഹർജിയിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച 3.5 കോടി രൂപ കോടതി രജിസ്ട്രിയിൽ നിക്ഷേപിക്കാനുള്ള ഉത്തരവ് പരമോന്നത കോടതി ശരിവച്ചു.
കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലവും തർക്കവും
2002 ഓഗസ്റ്റ് 16-നാണ് യു.പി.എസ്.ടി ബാസ് സ്റ്റാൻഡ്, ഈദ്ഗ ബാസ് സ്റ്റാൻഡ്, താജ് മഹൽ ബസ് സ്റ്റാൻഡ്, ആഗ്രയിലെ ‘താജ് ട്രപ്പീസിയം സോൺ (TTZ)’ ഹെറിറ്റേജ് കോറിഡോർ വികസനം എന്നിവയ്ക്കായി NPCC യും ഇഷ്വാകു കമ്പനിയും ധാരണാപത്രത്തിൽ (MoU) ഒപ്പുവെച്ചത്. തുടർന്ന് 3.5 കോടി രൂപ മൊബിലൈസേഷൻ അഡ്വാൻസ് നൽകുകയും, ഇതിന് പകരമായി കെനറ ബാങ്കിൽ നിന്ന് കമ്പനി ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റികൾ ഹാജരാക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്നാൽ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിനിടെ ഇരുപക്ഷവും തമ്മിൽ തർക്കങ്ങൾ ഉയർന്നതിനെത്തുടർന്ന് വിഷയം ആർബിട്രേഷന് വിട്ടു. ആർബിട്രേഷൻ നടപടികൾ പുരോഗമിക്കവേ, ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റികൾ പുതുക്കാൻ സാധിക്കാതെ വന്നതോടെ NPCC 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ 3.5 കോടി രൂപയുടെ ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റികൾ പൂർണ്ണമായി ബാങ്കിൽ നിന്ന് തുകയാക്കി മാറ്റിയെടുത്തു (Encashment).
“മധ്യസ്ഥ തർക്കത്തിൽ ഒരു കക്ഷി അവാർഡിൽ പരാജയപ്പെട്ടു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം സെക്ഷൻ 9 പ്രകാരമുള്ള നീതിപൂർവ്വമായ സംരക്ഷണം നിഷേധിക്കാനാകില്ല. അനാവശ്യമായ അവിഹിത നേട്ടം (Unjust Enrichment) തടയാൻ കോടതികൾക്ക് അധികാരമുണ്ട്.”
— സുപ്രീം കോടതി വിധിന്യായത്തിൽ നിന്ന് (Para 26)
മധ്യസ്ഥ വിധിയിലെ പിഴവും ഹൈക്കോടതി ഇടപെടലും
2017 ഡിസംബർ 5-ന് ആർബിട്രേറ്റർ അവാർഡ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇഷ്വാകു കമ്പനിയുടെ അവകാശവാദങ്ങൾ തള്ളിയെങ്കിലും, NPCC ആർബിട്രേറ്റർക്ക് മുൻപാകെ യാതൊരു കൗണ്ടർ ക്ലെയിമും (Counter-Claim) ഫയൽ ചെയ്തിരുന്നില്ല. കൂടാതെ നൽകിയ മൊബിലൈസേഷൻ അഡ്വാൻസ് തുക കമ്പനി വിനിയോഗിച്ചില്ല എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്ന യാതൊരു കണ്ടെത്തലും അവാർഡിൽ ഇല്ലായിരുന്നു.
തുടർന്ന് അവാർഡിനെതിരെ ഇഷ്വാകു കമ്പനി സെക്ഷൻ 34 പ്രകാരം ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയിൽ ഹർജി നൽകി. ഇതിനോടൊപ്പം ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റി തുക തിരിച്ചടയ്ക്കണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സെക്ഷൻ 9 ഹർജിയും സമർപ്പിച്ചു. ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി സിംഗിൾ ബെഞ്ചും ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചും NPCC യോട് 3.5 കോടി രൂപ ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രിയിൽ നിക്ഷേപിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയായിരുന്നു. ഇതിനെതിരെയാണ് NPCC സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.
സുപ്രീം കോടതിയുടെ 9 പ്രധാന കണ്ടെത്തലുകൾ
2005 ലെ ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവ് പ്രകാരം, ആർബിട്രേറ്റർ തുക ഈടാക്കാൻ വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചാൽ മാത്രമേ ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റി തുക മാറിയെടുക്കാൻ NPCC യ്ക്ക് അവകാശമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
ആർബിട്രേറ്റർക്ക് മുൻപാകെ NPCC യാതൊരു കൗണ്ടർ ക്ലെയിമും (Counter claim) സമർപ്പിച്ചിരുന്നില്ല.
ബാങ്ക് ഗ്യാരന്റി തുക നേരത്തെ തന്നെ മാറിയെടുത്ത വിവരം ആർബിട്രേറ്ററുടെ ശ്രദ്ധയിൽ വന്നിരുന്നില്ല.
മൊബിലൈസേഷൻ അഡ്വാൻസ് കമ്പനി ദുരുപയോഗം ചെയ്തുവെന്ന് ആർബിട്രേറ്റർ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല.
അവാർഡിന് ശേഷവും സെക്ഷൻ 34 ഹർജി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ സെക്ഷൻ 9 പ്രകാരം കോടതിക്ക് ഇടപെടാം.
NPCC തുക കൈവശം വെയ്ക്കുന്നത് ‘അവിഹിത സമ്പാദ്യത്തിന് (Unjust Enrichment)’ വഴിവെയ്ക്കും.
Home Care Retail Marts, Essar House കേസ് വിധികളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, അപൂർവ്വവും നീതിപൂർവ്വവുമായ കേസുകളിൽ സെക്ഷൻ 9 ആശ്വാസം നൽകാം.
ഹൈക്കോടതി വിധികൾ സ്വാഭാവിക നീതിയുടെയും ന്യായത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലുളളതാണ്.
മധ്യസ്ഥ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി ഉറപ്പുവരുത്താൻ ഇത്തരമൊരു നടപടി അത്യാവശ്യമാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ NPCC യുടെ സിവിൽ അപ്പീൽ സുപ്രീം കോടതി തള്ളി. ഉത്തരവ് തീയതി മുതൽ 4 ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ 3.5 കോടി രൂപ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി രജിസ്ട്രിയിൽ ഡെപ്പോസിറ്റ് ചെയ്യണം. രജിസ്ട്രി ഈ തുക ഏതെങ്കിലും ദേശീയകൃത ബാങ്കിൽ സ്ഥിരനിക്ഷേപമായി (Fixed Deposit) സൂക്ഷിക്കുകയും സെക്ഷൻ 34 അപ്പീലിലെ അന്തിമ തീരുമാനത്തിന് വിധേയമായി തുക കൈമാറുകയും ചെയ്യണമെന്ന് ജസ്റ്റിസ് വിശ്വനാഥൻ എഴുതിയ വിധിന്യായത്തിൽ വ്യക്തമാക്കി.