നിയമവാർത്ത
“സത്യവും നിയമവും നീതിയും സർവ്വരുടെയും സംരക്ഷണത്തിനായി”
പുനർവിവാഹം കഴിച്ചതുകൊണ്ട് ആശ്രിത നിയമനാവകാശം റദ്ദാകില്ല: ഹൈക്കോടതി
തൊഴിൽരഹിതയായ വിധവയ്ക്ക് ജോലി നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ച സ്കൂൾ മാനേജരുടെ അപ്പീൽ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് തള്ളി; ഓർഡർ റദ്ദാക്കി
കേരള ഹൈക്കോടതി മന്ദിരം. ജോലി ലഭിക്കാനുള്ള സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി അവകാശം ഭരണഘടനാപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വിധേയമാണെന്ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.
കൊച്ചി: ജോലിയിൽ ഇരിക്കെ മരണപ്പെട്ട എയ്ഡഡ് സ്കൂൾ അധ്യാപകന്റെ വിധവയ്ക്ക് കെ.ഇ.ആർ (KER) റൂൾ 51B പ്രകാരം ലഭിക്കേണ്ട ആശ്രിത നിയമനാവകാശം പിൽക്കാലത്ത് പുനർവിവാഹം ചെയ്തതുകൊണ്ട് മാത്രം ഇല്ലാതാകില്ലെന്ന് കേരള ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. അപേക്ഷ നൽകിയ സമയത്ത് യോഗ്യതയുണ്ടായിരുന്ന വ്യക്തിക്ക്, ഒഴിവുകൾ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനെ തുടർന്ന് ഉണ്ടായ കാലതാമസത്തിനിടയിൽ പുനർവിവാഹം കഴിക്കേണ്ടി വന്നത് ആശ്രിത നിയമനത്തിന് തടസ്സമല്ലെന്ന് ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച് വ്യക്തമാക്കി.
കാസർഗോഡ് പെരിയങ്ങാനം കരിമ്പിൽ ഹൈസ്കൂൾ മാനേജർ സമർപ്പിച്ച റിട്ട് അപ്പീൽ (WA No. 3119 of 2025) പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കൊണ്ടാണ് ജസ്റ്റിസ് അനിൽ കെ. നരേന്ദ്രൻ, ജസ്റ്റിസ് മുരളി കൃഷ്ണ എസ്. എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിന്റെ നിർണ്ണായക വിധി.
“ആർട്ടിക്കിൾ 21 പ്രകാരമുള്ള വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം ബലികഴിക്കാൻ വിധവ നിർബന്ധിതയാകരുത്”
— ഭർത്താവിന്റെ അകാല വിയോഗത്തിന് ശേഷം ചെറുപ്പത്തിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്ന ഒരു സ്ത്രീക്ക് പുനർവിവാഹം കഴിക്കാനുള്ള അവകാശം ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 21 വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ആശ്രിത നിയമനം ലഭിച്ചു എന്നതിനായി മാത്രം ഒരാൾ തന്റെ വ്യക്തിജീവിതവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ത്യജിക്കണമെന്ന് നിയമം അനുശാസിക്കുന്നില്ല.
കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം
കരിമ്പിൽ ഹൈസ്കൂളിലെ ഹൈസ്കൂൾ അസിസ്റ്റന്റായിരുന്ന (HSA) കെ.പി. മോഹനസുന്ദരം 2017 ഓഗസ്റ്റ് 17-നാണ് സർവീസിലിരിക്കെ മരണപ്പെടുന്നത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മിനി ആർ.കെ. 2017 ഡിസംബർ 18-ന് ആശ്രിത നിയമനത്തിനായി നിശ്ചിത ഫോമിൽ മാനേജർക്ക് അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ഒഴിവുകളൊന്നും ലഭ്യമല്ലെന്നും ഒഴിവ് വരുന്ന മുറയ്ക്ക് പരിഗണിക്കാമെന്നും കാണിച്ച് മാനേജർ കത്ത് നൽകുകയായിരുന്നു (Ext.P3).
മറ്റ് സഹായങ്ങളോ വരുമാനമോ ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ മിനി 2018 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് ടി. ഹരിനാരായണൻ എന്നയാളെ പുനർവിവാഹം കഴിച്ചു. ഇതിനെ തുടർന്ന് ഇവർക്ക് ലഭിച്ചിരുന്ന ഫാമിലി പെൻഷൻ നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 2024 മാർച്ച് 31-ന് സ്കൂളിൽ ഓഫീസ് അറ്റൻഡന്റിന്റെ ഒഴിവ് വന്നപ്പോൾ മിനി വീണ്ടും മാനേജരെ സമീപിച്ച് അപേക്ഷ നൽകി. എന്നാൽ, ഇവർ പുനർവിവാഹം കഴിച്ചതിനാൽ മുൻ ഭർത്താവിന്റെ ആശ്രിതയായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് മാനേജർ അപേക്ഷ നിരസിക്കുകയായിരുന്നു (Ext.P6).
ഇതിനെതിരെ മിനി നൽകിയ റിട്ട് ഹർജി (W.P.(C) No. 3451 of 2025) അംഗീകരിച്ച സിംഗിൾ ജഡ്ജി, മാനേജരുടെ ഉത്തരവ് റദ്ദാക്കുകയും മിനിക്ക് ജോലി നൽകാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിധിക്കെതിരെയാണ് മാനേജർ ഹൈക്കോടതി ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിനെ സമീപിച്ചത്.
ഹൈക്കോടതിയുടെ പ്രധാന നിരീക്ഷണങ്ങൾ
- സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി അവകാശം (Statutory Right): കെ.ഇ.ആർ ചാപ്റ്റർ XIVA റൂൾ 51B പ്രകാരം എയ്ഡഡ് സ്കൂൾ അധ്യാപകരുടെ ആശ്രിതർക്ക് നൽകുന്ന നിയമനം ഒരു നിയമപരമായ (Statutory) അവകാശമാണ്. ഇത് ജീവനക്കാരൻ മരണപ്പെടുന്ന സമയത്താണ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത്.
- ഒഴിവുകളുടെ ലഭ്യതക്കുറവ്: അപേക്ഷക കൃത്യസമയത്ത് അപേക്ഷ നൽകിയിരുന്നു. ഒഴിവുകൾ ഇല്ലാത്തതിനാലാണ് നിയമനം വൈകിയത്. സ്കൂൾ അധികൃതരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായ താമസം അപേക്ഷകയുടെ അവകാശം ഇല്ലാതാക്കാൻ കാരണമാകരുത്.
- പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ ഡയറക്ടറുടെ clarification: പുനർവിവാഹം ആശ്രിത നിയമനത്തിന് തടസ്സമല്ലെന്ന് പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ ഡയറക്ടർ 03.12.2024-ൽ പുറപ്പെടുവിച്ച കത്തിലും (Ext.P5) വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
മേൽപ്പറഞ്ഞ വസ്തുതകൾ വിലയിരുത്തിയ ഹൈക്കോടതി, സിംഗിൾ ജഡ്ജിയുടെ വിധിന്യായത്തിൽ യാതൊരുവിധ നിയമവിരുദ്ധതയോ ക്രമക്കേടോ ഇല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കി അപ്പീൽ ഹർജി ചെലവ് സഹിതം തള്ളുകയായിരുന്നു.
പരാമർശിച്ച പ്രധാന വിധി ന്യായങ്ങൾ
സന്തോഷി കേസ് (Smt. Santoshi v. State of U.P. 2020)
അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധി ഉദ്ധരിച്ച്, പുനർവിവാഹം ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വാഭാവിക അവകാശമാണെന്നും ആശ്രിത നിയമനം ലഭിച്ചയാൾ പുനർവിവാഹം കഴിച്ചാൽ ജോലിയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നും നിരീക്ഷിച്ചു.
വീരപ്പൻ കേസ് (Veerappan v. Muthamma 1994)
വർക്ക്മെൻ കോമ്പൻസേഷൻ ആക്ട് പ്രകാരം വിധവയ്ക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ആനുകൂല്യം പിൽക്കാലത്ത് അവർ പുനർവിവാഹം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഇല്ലാതാകുന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി സ്ഥാപിച്ചു.
കേസ് ചുരുക്കം – പെട്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം
Q: അപേക്ഷ നൽകുമ്പോൾ വിധവയായിരിക്കുകയും പിന്നീട് പുനർവിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തയാൾക്ക് നിയമനത്തിന് അർഹതയുണ്ടോ?
A: ഉവ്വ്. കെ.ഇ.ആർ റൂൾ 51B പ്രകാരം മരിച്ച സമയത്തെ ആശ്രിതത്വമാണ് പ്രധാനം. ഒഴിവ് വരാൻ വൈകിയതുകൊണ്ട് ഉണ്ടായ പുനർവിവാഹം അവകാശത്തെ ഇല്ലാതാക്കില്ല.
Q: സ്കൂൾ മാനേജർ ഉയർത്തിയ പ്രധാന വാദം എന്തായിരുന്നു?
A: പുനർവിവാഹം കഴിച്ചതോടെ മരണപ്പെട്ട അധ്യാപകന്റെ ആശ്രിതയല്ലാതായി മാറി എന്നായിരുന്നു മാനേജരുടെ വാദം. എന്നാൽ കോടതി ഇത് തള്ളി.