Deo Prasad v. State of Uttar Pradesh

നിയമ ദീപിക – സുപ്രീം കോടതി വിധി വിശകലനം
വാല്യം: 14 | ലക്കം: 284 | ന്യൂ ഡൽഹി

LAWYERS OF KERALA

കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ നിയമ വാർത്താ പത്രിക

സ്ഥാപനം: 2012 | ഭാരത സുപ്രീം കോടതി പ്രത്യേക പതിപ്പ്
2026 ജൂലൈ 16, വ്യാഴം
വില: ₹ 5.00

എഫ്.ഐ.ആർ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അയക്കുന്നതിലെ കാലതാമസവും അസ്വാഭാവിക സാഹചര്യങ്ങളും പ്രോസിക്യൂഷൻ കേസിന്റെ അടിത്തറയിളക്കും: സുപ്രീം കോടതി

ദേവ് പ്രസാദ് കേസിൽ വിപ്ലവകരമായ വിധിയുമായി സുപ്രീം കോടതി; സെക്ഷൻ 157-ന്റെ ലംഘനം വെറുമൊരു സാങ്കേതിക പിഴവല്ലെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ജസ്റ്റിസുമാരായ വിക്രം നാഥ്, സന്ദീപ് മേത്ത എന്നിവരടങ്ങിയ ഡിവിഷൻ ബെഞ്ച്.

കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം

1977 ജൂൺ 28-ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഗോണ്ട ജില്ലയിൽ ഹരിഹർ ശരൺ എന്ന വ്യക്തി ക്രൂരമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു. രാഷ്ട്രീയ വൈരാഗ്യവും മുൻ ശത്രുതയുമാണ് കൊലപാതകത്തിന് കാരണമെന്ന് ആരോപിച്ചാണ് പോലീസ് കേസ് ഫയൽ ചെയ്തത്. വിചാരണ കോടതിയും ഹൈക്കോടതിയും പ്രതികളെ ശിക്ഷിച്ചെങ്കിലും, കേസ് ഡയറിയിലെയും അന്വേഷണ സമയത്തെയും വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പ്രതികൾ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിക്കുകയായിരുന്നു.

പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ

  • 1. സാക്ഷി മൊഴികളിലെ അന്തരം (Para 47) എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ പോയപ്പോൾ ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്നത് ആരായിരുന്നു എന്ന കാര്യത്തിൽ എഫ്.ഐ.ആറിലും ഒന്നാം സാക്ഷിയുടെ മൊഴിയിലും കടുത്ത വൈരുദ്ധ്യം.
  • 2. മൃതദേഹത്തോടുള്ള അവഗണന (Para 53) കൊലപാതകം നടന്ന് മണിക്കൂറുകൾക്കകം പോലീസ് സ്ഥലത്തെത്തിയെന്ന് അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും, രാത്രി മുഴുവൻ മൃതദേഹം കാവലില്ലാതെ കിടന്നു.
  • 3. പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടം വൈകി (Para 53) സംഭവം നടന്ന് ഏകദേശം 48 മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞാണ് (ജൂൺ 30) പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടം നടന്നത്. ഇതിന് വ്യക്തമായ കാരണം ബോധിപ്പിക്കാൻ പ്രോസിക്യൂഷന് കഴിഞ്ഞില്ല.

നിയമപരമായ ചോദ്യവും ഉത്തരവും

വിചാരണയിലെ പ്രധാന നിയമ പ്രശ്നം (Question of Law)

“എഫ്.ഐ.ആർ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അയക്കുന്നതിലുണ്ടാകുന്ന വിശദീകരിക്കപ്പെടാത്ത കാലതാമസവും, മറ്റ് അസ്വാഭാവിക സാഹചര്യങ്ങളും പ്രോസിക്യൂഷന്റെ കേസിനെ അടിസ്ഥാനപരമായി സംശയാസ്പദമാക്കുമോ?”

അതെ, തീർച്ചയായും സംശയാസ്പദമാക്കും എന്നാണ് ഭാരതത്തിന്റെ പരമോന്നത കോടതി വിധി പ്രസ്താവിച്ചത്. എഫ്.ഐ.ആർ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് സമർപ്പിക്കുന്നതിലുണ്ടാകുന്ന കാലതാമസം ഒറ്റപ്പെട്ട രീതിയിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ കേസിനെ പൂർണ്ണമായി ബാധിക്കില്ലെങ്കിലും, കേസിൽ മറ്റ് അസ്വാഭാവിക സാഹചര്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഈ കാലതാമസം പ്രോസിക്യൂഷൻ കഥ കെട്ടിച്ചമച്ചതാണെന്ന പ്രതിഭാഗത്തിന്റെ വാദത്തിന് ബലം നൽകുന്നു.

സെക്ഷൻ 157 CrPC യുടെ ലംഘനം (Para 48, 51)

ക്രിമിനൽ നടപടിക്രമങ്ങളിലെ (CrPC) വകുപ്പ് 157 അനുസരിച്ച്, എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ ഉടൻ തന്നെ അത് ബന്ധപ്പെട്ട മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അയച്ചു കൊടുക്കേണ്ടതാണ്. ഇത് വെറുമൊരു സാങ്കേതിക ചടങ്ങല്ല, മറിച്ച് അന്വേഷണത്തിൽ ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള തിരിമറികൾ, മുൻകൂട്ടി തീയതി വെച്ച് എഫ്.ഐ.ആർ എഴുതൽ (Ante-dating), പിന്നീട് കഥ മെനയൽ എന്നിവ തടയാനുള്ള പ്രധാന സുരക്ഷാ കവചമാണ്. ഈ കേസിൽ ജൂൺ 28-ന് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത എഫ്.ഐ.ആർ കോടതിയിലെത്തിയത് ജൂൺ 30-നാണ്. രണ്ടു ദിവസത്തെ ഈ വിശദീകരിക്കാനാകാത്ത താമസം ഗുരുതരമായ സംശയങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു.

സമഗ്രമായ സാഹചര്യങ്ങളുടെ വിലയിരുത്തൽ (Para 52, 53)

കോടതി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്, കാലതാമസം മാത്രം നോക്കിയല്ല വിധി പ്രസ്താവിക്കേണ്ടത്, മറിച്ച് അത് മറ്റ് സാഹചര്യങ്ങളുമായി കൂട്ടിവായിക്കണം (Cumulative assessment). ഈ കേസിൽ മൃതദേഹം രാത്രി മുഴുവൻ അനാഥമായി കിടന്നു, ഇൻക്വസ്റ്റ് വൈകി, പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടം 48 മണിക്കൂറോളം വൈകി എന്നിവയോടൊപ്പം എഫ്.ഐ.ആർ കോടതിയിലെത്താൻ വൈകിയതും കൂടി ചേരുമ്പോൾ അത് ഗുരുതരമായ ഗൂഢാലോചനയിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു.

“എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത് വൈകിയതല്ല, മറിച്ച് അന്വേഷണം ഇതിനകം പൂർത്തിയായ ശേഷം അതിനനുസരിച്ച് സാക്ഷികളെയും സാഹചര്യങ്ങളെയും ഒതുക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ഒന്നാണ് എഫ്.ഐ.ആർ (Post-investigation document) എന്ന പ്രതിഭാഗത്തിന്റെ വാദത്തിന് ഈ സാഹചര്യങ്ങൾ പൂർണ്ണ പിന്തുണ നൽകുന്നു.” (Para 57)

പ്രധാന വിധികൾ

പാലാ സിംഗ് വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് പഞ്ചാബ് (Para 50)

എഫ്.ഐ.ആർ ഉടൻ തന്നെ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അയക്കേണ്ടത് അന്വേഷണത്തിൽ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കാനാണ്. എന്നാൽ എഫ്.ഐ.ആർ കൃത്യസമയത്ത് എഴുതപ്പെടുകയും അന്വേഷണം ശരിയായ രീതിയിൽ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്താൽ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ കാലതാമസം കേസിനെ പൂർണ്ണമായി അസ്ഥിരപ്പെടുത്തില്ല.

ജാഫറുദ്ദീൻ വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള (Para 51)

എഫ്.ഐ.ആർ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അയക്കുന്നതിന്റെ പ്രധാന ഉദ്ദേശം കേസ് കെട്ടിച്ചമയ്ക്കാനുള്ള സമയം ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതാണ്. ചുറ്റുമുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ തിരിമറിയിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുമ്പോൾ ഈ കാലതാമസം വളരെ നിർണ്ണായക തെളിവായി മാറും.

കോടതിയുടെ അന്തിമ വിധി

പ്രോസിക്യൂഷൻ ഉന്നയിച്ച ദൃക്‌സാക്ഷികൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവം കണ്ടിട്ടില്ലെന്നും, അവർ പിന്നീട് രൂപപ്പെടുത്തിയ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രമാണെന്നും സുപ്രീം കോടതി കണ്ടെത്തി. സംശയത്തിന്റെ ആനുകൂല്യം (Benefit of Doubt) നൽകി പ്രതികളായ ഹീരാ ലാൽ, രാജ് ബക്സ്, സുബേദാർ എന്നിവരെ കോടതി വെറുതെ വിട്ടു.

എന്തുകൊണ്ട് സുപ്രീം കോടതി ഈ കേസ് തള്ളി? (സംഭവങ്ങളുടെ ടൈംലൈൻ)

താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന ടൈംലൈൻ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പ്രോസിക്യൂഷന് സംഭവിച്ച ഗുരുതരമായ വീഴ്ചകളെയും കാലതാമസത്തെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ജൂൺ 28, വൈകിട്ട് 4:30

കൊലപാതകം നടക്കുന്നു

ഹരിഹർ ശരൺ ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നു. സാക്ഷികൾ സ്ഥലത്തുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രോസിക്യൂഷൻ വാദിക്കുന്നു.

ജൂൺ 28, രാത്രി മുഴുവൻ

മൃതദേഹം അനാഥമായി കിടക്കുന്നു

പോലീസ് സ്ഥലത്തെത്തിയിട്ടും മൃതദേഹം സുരക്ഷിത സ്ഥാനത്തേക്ക് മാറ്റിയില്ല. ബന്ധുക്കൾ പോലും മൃതദേഹത്തിന് കാവൽ നിന്നില്ല.

ജൂൺ 29

ഇൻക്വസ്റ്റ് വൈകുന്നു

വെളിച്ചക്കുറവ് കാരണം രാത്രി ഇൻക്വസ്റ്റ് നടത്തിയില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് പിറ്റേന്ന് രാവിലെയാണ് പഞ്ചായത്ത് നാമ നടപടികൾ തുടങ്ങിയത്.

ജൂൺ 30, ഉച്ചയ്ക്ക് 1:30

പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടവും എഫ്.ഐ.ആറും

സംഭവം നടന്ന് 48 മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടം നടത്തുന്നു. ഇതേ ദിവസമാണ് എഫ്.ഐ.ആർ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുന്നിലെത്തുന്നത്.

നിയമ പദാവലി (Legal Glossary)

എഫ്.ഐ.ആർ (FIR) ഫസ്റ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ റിപ്പോർട്ട്. ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തെക്കുറിച്ച് പോലീസിന് ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിവര രേഖ.
സെക്ഷൻ 157 CrPC എഫ്.ഐ.ആർ റിപ്പോർട്ട് ഉടനടി അധികാരപരിധിയുള്ള മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് സമർപ്പിക്കണമെന്ന് നിർബന്ധിക്കുന്ന നിയമ വകുപ്പ്.
ഇൻക്വസ്റ്റ് (Inquest) അസ്വാഭാവിക മരണങ്ങളിൽ മരണകാരണം കണ്ടെത്താനായി പോലീസ് നടത്തുന്ന പ്രാഥമിക പരിശോധനയും റിപ്പോർട്ടും.
മുൻകൂട്ടി തീയതി രേഖപ്പെടുത്തൽ (Ante-dating) ഒരു കേസ് കെട്ടിച്ചമയ്ക്കുന്നതിനായി എഫ്.ഐ.ആറിലോ മറ്റ് രേഖകളിലോ യഥാർത്ഥ സമയത്തിന് മുൻപുള്ള സമയം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന രീതി.

© 2026 ലോയേഴ്സ് ഓഫ് കേരളം. എല്ലാ അവകാശങ്ങളും നിക്ഷിപ്തം.

വിധിന്യായം: Deo Prasad vs State of UP (2026 INSC 707) | തയ്യാറാക്കിയത്: നിയമ വിശകലന വിഭാഗം