ന്യൂഡൽഹി: നഗരങ്ങൾ കുത്തനെ ഉയരുന്ന ആധുനിക കാലത്ത് ലിഫ്റ്റുകൾ (എലിവേറ്ററുകൾ) വെറുമൊരു യാന്ത്രിക സംവിധാനമല്ലെന്നും, യാത്രക്കാരുടെ പൂർണ്ണ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കേണ്ട ‘പൊതുവാഹനങ്ങൾ’ (Common Carriers) ആണെന്നും സുപ്രീം കോടതി വ്യക്താമാക്കി. യാത്രക്കാർ തങ്ങളുടെ ജീവനും സുരക്ഷയും പൂർണ്ണമായും യന്ത്രത്തിന് കൈമാറുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലിഫ്റ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾക്കും പരിപാലകർക്കും ഉയർന്ന ജാഗ്രതാ ചുമതല (Heightened Duty of Care) ഉണ്ടെന്ന് പരമോന്നത കോടതി വിധിച്ചു.

2003-ൽ ഡൽഹിയിലെ റിസർച്ച് ആൻഡ് അനാലിസിസ് വിങ് (‘റോ’ – RAW) ആസ്ഥാനത്തുണ്ടായ ദാരുണമായ ലിഫ്റ്റ് അപകടത്തിൽ മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ കൊല്ലപ്പെട്ട കേസിൽ പ്രമുഖ ലിഫ്റ്റ് നിർമ്മാതാക്കളായ ഓട്ടീസ് എലിവേറ്റർ കമ്പനിക്ക് (M/s Otis Elevator Co. India Ltd) 70% സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ചുമത്തിയ ദേശീയ ഉപഭോക്തൃ തർക്ക പരിഹാര കമ്മീഷന്റെ (NCDRC) ഉത്തരവ് സുപ്രീം കോടതി ശരിവെച്ചു.

സുപ്രീം കോടതിയുടെ സുപ്രധാന നീരിക്ഷണങ്ങൾ

ജസ്റ്റിസ് പമിഡിഘന്തം ശ്രീ നരസിംഹ എഴുതിയ വിധിന്യായത്തിൽ, ആധുനിക നഗരജീവിതത്തിൽ എലിവേറ്ററുകളുടെ അവിഭാജ്യ പങ്കിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി അടിവരയിടുന്നു:

“പരിചിതരല്ലാത്ത അപരിചിതർ ഒരു ചെറിയ സ്റ്റീൽ മുറിക്കുള്ളിലേക്ക് കയറുന്നു, വാതിലുകൾ അടയുന്നു. ഏതാനും നിമിഷത്തേക്ക് അവർ തങ്ങളുടെ ജീവനും സുരക്ഷയും പൂർണ്ണമായും തങ്ങൾക്ക് യാതൊരു നിയന്ത്രണവുമില്ലാത്ത ഒരു യാന്ത്രിക സംവിധാനത്തിന് ഏൽപ്പിക്കുന്നു… അപ്രതീക്ഷിതമായൊരു കുലുക്കമോ നിർത്തലോ അപശബ്ദമോ ഭയമായി മാറും. അതുകൊണ്ട് സുരക്ഷ എന്നത് പ്രതീക്ഷ മാത്രമല്ല, എലിവേറ്ററുകൾ നൽകേണ്ട മൗലികമായ ഉറപ്പാണ്.”

സേവന ദാതാവ് എന്ന നിലയിൽ ലിഫ്റ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾക്കും ഉടമസ്ഥർക്കും കെട്ടിട സമുച്ചയ പരിപാലകർക്കും യാത്രക്കാരുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള കൂട്ടായ സംയുക്ത ബാധ്യത (Joint and Several Liability) ഉണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

ഉപഭോക്താക്കൾ തങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ച അപകടങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും വീഴ്ച അളന്ന് നഷ്ടപരിഹാരം തേടി നടക്കേണ്ടതില്ലെന്നും, ദുരന്തബാധിതർക്ക് ആദ്യം ആശ്വാസം നൽകിയ ശേഷം ഇന്റർ-സീ (Inter-se) കരാറുകൾ അനുസരിച്ച് കമ്പനികൾക്ക് തുക വീതിക്കാവുന്നതാണെന്നും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.

2003 മാർച്ചിലെ ദാരുണ ദുരന്തം

2003 മാർച്ച് 20-ന് രാവിലെ 10.40-ഓടെയാണ് കേസിനാസ്പദമായ സംഭവം. ലോധി റോഡിലെ സി.ജി.ഒ കോംപ്ലക്സിലുള്ള ‘റോ’ (RAW) ഓഫീസിലെ 11-ാം നിലയിൽ നടന്ന ഉന്നതതല യോഗത്തിന് ശേഷം താഴേക്ക് വരികയായിരുന്ന 13 ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരടങ്ങിയ ലിഫ്റ്റ് ആറാം നിലയ്ക്കും ഏഴാം നിലയ്ക്കും ഇടയിൽ പെട്ടെന്ന് ഓഫായി കുടുങ്ങി.

നിയന്ത്രണ മുറിയിലെ ജീവനക്കാരെത്തി ഏഴാം നിലയിലെ വാതിൽ മാനുവലായി തുറന്നു. മെഷീൻ റൂമിലെ വൈദ്യുതി സർക്യൂട്ട് (MCB) ഓഫ് ചെയ്ത ശേഷം കുടുങ്ങിയവരെ ഓരോരുത്തരായി രക്ഷപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി. ആദ്യ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സുരക്ഷിതമായി പുറത്തിറങ്ങി.

എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ഹന്ദ, പകുതി ശരീരം ലിഫ്റ്റിന് പുറത്തും പകുതി അകത്തുമായി നിലനിൽക്കെ, ലിഫ്റ്റ് പെട്ടെന്ന് അനിയന്ത്രിതമായി 5-7 സെക്കൻഡ് താഴേക്ക് പതിക്കുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴുത്ത് ലിഫ്റ്റിന്റെ റൂഫ് പാനലിനും തറയ്ക്കും ഇടയിൽ കുടുങ്ങി തൽക്ഷണം ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു.

ഐ.ഐ.ടി റിപ്പോർട്ടും ഓട്ടീസിന്റെ വീഴ്ചയും

ഐ.ഐ.ടി ഡൽഹിയിലെ പ്രൊഫ. സി.എം. ഭാട്ടിയ സമർപ്പിച്ച അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, മെഷീൻ റൂമിൽ കയറിയ ആരോ അനാധികൃതമായി ‘ബ്രേക്ക് റിലീസ് കീ’ (Brake Release Key) ഉപയോഗിച്ച് ബ്രേക്ക് അയച്ചതാണ് ലിഫ്റ്റ് താഴേക്ക് പതിക്കാൻ കാരണം.

എന്നാൽ, നിരന്തരമായ വോൾട്ടേജ് വ്യതിയാനമാണ് ലിഫ്റ്റ് പടുതാവാനും ഇടയ്ക്കിടെ നിലയ്ക്കാനും കാരണമായതെന്ന് ഓട്ടീസ് കമ്പനിക്ക് നേരത്തെ അറിയാമായിരുന്നു. വോൾട്ടേജ് സ്റ്റെബിലൈസർ സ്ഥാപിക്കാൻ ഇവർ നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, അത് നടപ്പിലാക്കുന്നതുവരെ ലിഫ്റ്റ് സുരക്ഷിതമല്ലെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്താനോ സർവീസ് തടയാനോ കമ്പനി തയ്യാറായില്ല.