ധാർവാഡ്: ആദ്യ ഭാര്യ ജീവിച്ചിരിക്കെ സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് (Special Marriage Act, 1954) പ്രകാരം കഴിക്കുന്ന രണ്ടാം വിവാഹത്തിന് യാതൊരു നിയമസാധുതയുമില്ലെന്നും അത് തുടക്കം മുതലേ അസാധുവാണെന്നും (Void ab initio) കർണാടക ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. ഭർത്താവ് മുസ്ലീം സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടയാളാണെന്ന കാരണത്താൽ വ്യക്തിനിയമത്തിലെ ബഹുഭാര്യാത്വ ആനുകൂല്യം സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്റ്റിൽ ലഭിക്കില്ലെന്ന് കോടതി സവിസ്തരം വ്യക്തമാക്കി.

സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം വിവാഹിതരാകുന്നവർ തങ്ങളുടെ വ്യക്തിനിയമങ്ങൾക്ക് അതീതമായി മതേതര നിയമ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയരാകുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ ഒന്നാം ഭാര്യ ജീവിച്ചിരിക്കെ രണ്ടാമതൊരു വിവാഹം സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്താൽ, രണ്ടാം ഭാര്യക്ക് ‘നിയമപരമായ ഭാര്യ’ എന്ന പദവിയോ ഭർത്താവിന്റെ എസ്റ്റേറ്റിൽ അനന്തരാവകാശ പദവിയോ അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ജസ്റ്റിസ് സച്ചിൻ ശങ്കർ മഗദും വ്യക്തമാക്കി.

“വ്യക്തികൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം വ്യക്തിനിയമങ്ങൾക്ക് പകരം സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് ബോധപൂർവ്വം തെരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ, പാർലമെന്റ് നിർമ്മിച്ച മതേതര നിയമവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് അവർ വിധേയരാകുന്നു. പ്രത്യേക നിയമത്തിന്റെ ആനുകൂല്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും അതേസമയം വ്യക്തിനിയമത്തിലെ ഇളവുകൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത് നിയമ നിർമ്മാണ ലക്ഷ്യത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്.”

— ജസ്റ്റിസ് സച്ചിൻ ശങ്കർ മഗദും (വിധിന്യായത്തിൽ നിന്ന്)

കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം

ബല്ലാരി പ്രിൻസിപ്പൽ സീനിയർ സിവിൽ ജഡ്ജി കോടതിയിൽ നിലവിലുള്ള സ്വത്ത് വിഭജന കേസുമായി (O.S. No. 246/2012) ബന്ധപ്പെട്ടാണ് കേസിന്റെ തുടക്കം. പരേതനായ മുഹമ്മദ് റഫീഖ് (രണ്ടാം പ്രതി) 2024 മാർച്ച് 14-ന് അന്തരിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യയെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ഹർജിക്കാരിയും മകളും തങ്ങളെ കേസിൽ അനന്തരാവകാശികളായി (Legal Representatives) കക്ഷി ചേർക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഐ.എ 49, 50 അപേക്ഷകൾ നൽകി.

2008 ഏപ്രിൽ 24-ന് ബെലഗാവിയിൽ വെച്ച് സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് (രജിസ്ട്രേഷൻ നം. 6/2008-09) പ്രകാരമാണ് താൻ മുഹമ്മദ് റഫീഖിനെ വിവാഹം കഴിച്ചതെന്നും തനിക്ക് ആ ബന്ധത്തിൽ ഒരു മകളുണ്ടെന്നും ഹർജിക്കാരി സത്യവാങ്മൂലത്തിൽ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ, മുഹമ്മദ് റഫീഖിന്റെ ഒന്നാം ഭാര്യ ഫിസാ ബീഗവും (രണ്ടാം പ്രതി 2a) മക്കളും ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെന്ന് ഹർജിക്കാരി തന്നെ സമ്മതിച്ചിരുന്നു.

നേരത്തെ കീഴ്ക്കോടതി നൽകിയ ഉത്തരവിനെതിരെ ഒന്നാം ഭാര്യ നൽകിയ ഹർജിയിൽ, വിഷയം വീണ്ടും പരിശോധിച്ച് തെളിവെടുപ്പ് നടത്താൻ ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. തുടർന്ന് അന്വേഷണം നടത്തിയ വിചാരണക്കോടതി, സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരമുള്ള രണ്ടാം വിവാഹം അസാധുവാണെന്ന് കണ്ടെത്തി ഹർജിക്കാരിയെ കക്ഷി ചേർക്കുന്നത് തള്ളി. എന്നാൽ, ഈ ബന്ധത്തിൽ ജനിച്ച മകളെ (Proposed Defendant 2f) കക്ഷി ചേർക്കാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെതിരെയാണ് ഹർജിക്കാരി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

ഹൈക്കോടതി വിധിയുടെ പ്രധാന നിരീക്ഷണങ്ങൾ
  • സെക്ഷൻ 4(a) നിർബന്ധമാണ്: സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം വിവാഹം കഴിക്കുമ്പോൾ ഇരുവിഭാഗത്തിനും ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പങ്കാളി (Spouse) ഉണ്ടാകരുത് എന്നത് നിർബന്ധിത വ്യവസ്ഥയാണ്.
  • വ്യക്തിനിയമം ബാധകമല്ല: മുസ്ലീം വ്യക്തിനിയമം ബഹുഭാര്യാത്വം അനുവദിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരം നടത്തുന്ന വിവാഹങ്ങൾക്ക് വ്യക്തിനിയമത്തിലെ ഇളവുകൾ കിട്ടില്ല.
  • രണ്ടാം ഭാര്യക്ക് അവകാശമില്ല: അസാധുവായ വിവാഹത്തിലെ ഭാര്യക്ക് പരേതന്റെ എസ്റ്റേറ്റിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കാനോ അനന്തരാവകാശിയാകാനോ അവകാശമില്ല.
  • കുട്ടികൾക്ക് സംരക്ഷണം: അസാധുവായ വിവാഹത്തിൽ ജനിച്ച കുട്ടികൾക്ക് (മകൾക്ക്) നിയമപരമായ സംരക്ഷണവും പിതാവിന്റെ സ്വത്തിൽ അവകാശവും ലഭിക്കും.

ഝാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതി വിധി ഉദ്ധരിച്ച് കർണാടക ഹൈക്കോടതി

സമാനമായ കേസിൽ ഝാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച സുപ്രധാന വിധിന്യായം (MD Akhil Alam v. Tumpa Chakravarti, AIR 2026 JAR 12) ജസ്റ്റിസ് സച്ചിൻ ശങ്കർ മഗദും തന്റെ വിധിന്യായത്തിൽ ഉദ്ധരിച്ചു. ആദ്യ വിവാഹം മുസ്ലീം വ്യക്തിനിയമപ്രകാരവും രണ്ടാം വിവാഹം സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് പ്രകാരവും നടത്തിയാൽ ഐ.പി.സി 494 (ദ്വിഭാര്യാത്വം) പ്രകാരമുള്ള കുറ്റത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ വ്യക്തിനിയമത്തിന്റെ പരിരക്ഷ ലഭിക്കില്ലെന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

“സ്പെഷ്യൽ മാര്യേജ് ആക്ട് സെക്ഷൻ 4(a) ലംഘിച്ച് നടത്തുന്ന വിവാഹം അതിന്റെ തുടക്കം മുതലേ പൂർണ്ണമായും അസാധുവാണ്. അങ്ങനെയുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം ഭാര്യയെന്ന പദവിയോ അനന്തരാവകാശ അവകാശമോ ലഭിക്കില്ല,” എന്ന് കോടതി ആവർത്തിച്ചു.

മകൾക്ക് സ്വത്തവകാശത്തിൽ സംരക്ഷണം

അതേസമയം, മാതാപിതാക്കളുടെ വിവാഹം നിയമപരമായി അസാധുവാണെങ്കിലും ആ ബന്ധത്തിൽ ജനിച്ച മകൾക്ക് (Proposed Defendant 2f) സ്വത്തവകാശ തർക്കങ്ങളിൽ കക്ഷി ചേരാൻ പൂർണ്ണ അവകാശമുണ്ടെന്ന് വിചാരണ കോടതി കണ്ടെത്തിയത് ഹൈക്കോടതി ശരിവെച്ചു. അസാധുവായ വിവാഹത്തിലെ കുട്ടികൾക്ക് നിയമപ്രകാരം സംരക്ഷണം ലഭിക്കുമെന്നത് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട നിയമതത്ത്വമാണെന്ന് ഹൈക്കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

വിചാരണ കോടതിയുടെ ഉത്തരവിൽ യാതൊരുവിധ അധികാരപരിധി ലംഘനമോ തെറ്റോ ഇല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ ഹൈക്കോടതി, ഹർജിക്കാരിയുടെ റിട്ട് ഹർജി തള്ളുകയും കീഴ്ക്കോടതിയോട് വിചാരണ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ട് പോകാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.