ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാരും എക്സൈസ് വകുപ്പും നൽകിയ ഒരു കൂട്ടം സിവിൽ അപ്പീലുകൾ (Civil Appeal No. 3954/2018 & Ors. – State of U.P. & Ors. v. Zafar Ali & Ors.) തള്ളിക്കൊണ്ടാണ് ജസ്റ്റിസ് എസ്.വി.എൻ. ഭട്ടി, ജസ്റ്റിസ് എൻ.വി. അഞ്ചാരിയ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചിന്റെ ചരിത്രപരമായ വിധി (2026 INSC 753).

കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം

2006-07, 2007-08 സാമ്പത്തിക വർഷങ്ങളിൽ ബിജ്നോർ ജില്ലയിൽ നാടൻ മദ്യവിൽപ്പന ശാലകൾ നടത്തിയിരുന്ന സഫർ അലി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വ്യാപാരികളാണ് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചിരുന്നത്. ഇവർ തങ്ങൾക്ക് അനുവദിച്ച വാർഷിക ക്വോട്ട പൂർണ്ണമായും എടുത്തുതീർത്തിരുന്നു. എന്നാൽ 2008 മാർച്ച് മാസത്തിൽ പ്രതിമാസ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കിയില്ലെന്ന് കാണിച്ച് എക്സൈസ് ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ ഇവർക്ക് പിഴയും പലിശയും ചുമത്തി നോട്ടീസ് അയക്കുകയായിരുന്നു.

മാത്രമല്ല, വ്യാപാരികൾ കെട്ടിവെച്ചിരുന്ന സെക്യൂരിറ്റി നിക്ഷേപത്തിൽ നിന്ന് ഈ തുക ഏകപക്ഷീയമായി പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെതിരെ നൽകിയ ഹർജിയിൽ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി എക്സൈസ് വകുപ്പിന്റെ നോട്ടിസ് റദ്ദാക്കുകയും പിടിച്ചെടുത്ത പണം തിരികെ നൽകാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെതിരെയാണ് ഉത്തർപ്രദേശ് സർക്കാർ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചത്.

എക്സൈസ് ചട്ടങ്ങളുടെ ശരിയായ വ്യാഖ്യാനം

ഉത്തർപ്രദേശ് എക്സൈസ് റൂൾസ് 2002-ലെ റൂൾ 14, 15 എന്നിവ വിശകലനം ചെയ്ത സുപ്രീം കോടതി, ലൈസൻസ് ഫീസും വാർഷിക ഗ്യാരണ്ടീഡ് ക്വോട്ടയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വ്യക്തമാക്കിക്കൊടുത്തു. ഒരു വ്യാപാരി വർഷത്തിൽ ഉടനീളം നിർദ്ദിഷ്ട അളവ് മദ്യം എടുക്കുകയും നിശ്ചിത ലൈസൻസ് ഫീസ് പൂർണ്ണമായി അടയ്ക്കുകയും ചെയ്താൽ, ഏതെങ്കിലും മാസത്തെ താൽക്കാലിക കുറവ് കുറ്റകരമല്ല.

“ഒരു വ്യാപാരി ആദ്യ ആറുമാസത്തിനകം തന്നെ വാർഷിക ക്വോട്ട പൂർത്തിയാക്കി കരുതുക. ബാക്കി മാസങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പ്രതിമാസ ലൈസൻസ് ഫീസ് അടയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ആ മാസങ്ങളിൽ ക്വോട്ട തികച്ചില്ല എന്നുപറഞ്ഞ് പിഴ ചുമത്തുന്നത് യുക്തിരഹിതമാണ്,” സുപ്രീം കോടതി വിധിന്യായത്തിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.