ന്യൂഡൽഹി: പൊതുനിരത്തുകളിലും തെരുവുകളിലും അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ ആക്രമണത്തിലും അപകടങ്ങളിലും കൊല്ലപ്പെടുകയോ പരിക്കേൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പൗരന്മാർക്ക് ഉചിതമായ നഷ്ടപരിഹാരം ഉറപ്പാക്കാൻ സമഗ്രമായ നിയമസംവിധാനം രൂപീകരിക്കണമെന്ന് സുപ്രീം കോടതി സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളോടും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളോടും ഉത്തരവിട്ടു. 2007-ൽ പഞ്ചാബിലെ സങ്രൂരിൽ തെരുവ് കാളയുടെ ആക്രമണത്തിൽ മരിച്ച വിജയ് കുമാർ എന്നയാളുടെ വിധവ നിഷ സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിലാണ് (Nisha v. Municipal Council Sangrur & Ors. – 2026 INSC 774) പരമോന്നത കോടതിയുടെ നിർണ്ണായക വിധി.

ഹർജിക്കാരിക്ക് 15 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരമായി നാലാഴ്ചയ്ക്കകം നൽകാൻ ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കരോൾ, ജസ്റ്റിസ് എൻ. കൊട്ടീശ്വർ സിംഗ് എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് പഞ്ചാബ് നഗരസഭയോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. 18 വർഷമായി നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന നിയമപോരാട്ടത്തിൽ, “തർക്കവിഷയങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനാൽ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 226 പ്രകാരം റിട്ട് ഹർജി നിലനിൽക്കില്ല” എന്ന് കാണിച്ച് ഹർജി തള്ളിയ പഞ്ചാബ്-ഹരിയാന ഹൈക്കോടതി ഡിവിഷൻ ബെഞ്ചിന്റെ തീരുമാനം സുപ്രീം കോടതി റദ്ദാക്കി.

18 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഒരു പാവപ്പെട്ട വിധവയോട് സിവിൽ കോടതിയെ സമീപിച്ച് കേസ് നടത്താൻ പറയുന്നത് അവരെ പൂർണ്ണമായും നീതിരഹിതരാക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. കാലതാമസം കാരണം നീതി നിഷേധിക്കപ്പെടരുതെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച കോടതി, ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 48 (മൃഗസംരക്ഷണം), 51A(g) (ജീവജാലങ്ങളോട് ദയ കാണിക്കൽ എന്ന മൗലിക കർത്തവ്യം) എന്നിവ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

സുപ്രീം കോടതി പുറപ്പെടുവിച്ച 5 നിർണ്ണായക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ:

1. നിയമങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കുക: കന്നുകാലി സംരക്ഷണവും തെരുവ് മൃഗ നിയന്ത്രണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങൾ പാസാക്കിയ നിയമങ്ങൾ പൂർണ്ണ അർത്ഥത്തിൽ അടിയന്തിരമായി നടപ്പിലാക്കണം.
2. നഷ്ടപരിഹാര സംവിധാനം: തെരുവുമൃഗങ്ങളുടെ ആക്രമണത്തിലോ റോഡപകടങ്ങളിലോ ഇരയാകുന്ന കാൽനടയാത്രക്കാർക്കും വാഹനയാത്രികർക്കും നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ പ്രത്യേക ചട്ടങ്ങൾ വിജ്ഞാപനം ചെയ്യണം.
3. 12 അക്ക ഡിജിറ്റൽ ടാഗിംഗ് (പശു ആധാർ): രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ കന്നുകാലികൾക്കും ഇയർ ടാഗിംഗ് നിർബന്ധമാക്കണം. ഇത് മൃഗങ്ങളുടെ ആരോഗ്യ വിവരങ്ങളും ഉടമസ്ഥരുടെ വിവരങ്ങളും ഡിജിറ്റലായി ട്രാക്ക് ചെയ്യാൻ സഹായിക്കും.
4. ഉടമസ്ഥരുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും ഷെൽട്ടറുകളും: ഉപകാരമില്ലാതാകുമ്പോൾ മൃഗങ്ങളെ വഴിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ഉടമസ്ഥർക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കണം. ഇത്തരം മൃഗങ്ങളെ അംഗീകൃത അനിമൽ ഷെൽട്ടറുകളിലേക്ക് സുരക്ഷിതമായി മാറ്റുകയും കൃത്യമായ രസീത് നൽകുകയും വേണം.
5. നോഡൽ ഓഫീസർമാരുടെ നിയമനം: തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും കോർപ്പറേഷനുകളിലും ഷെൽട്ടറുകളുടെ പ്രവർത്തനവും ടാഗിംഗും ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിന് പ്രത്യേക നോഡൽ ഓഫീസർമാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തണം.

ഈ വിധിയുടെ പകർപ്പ് അടിയന്തിര നടപടികൾക്കായി എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും ചീഫ് സെക്രട്ടറിമാർക്കും, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർമാർക്കും, സംസ്ഥാന ലീഗൽ സർവീസസ് അതോറിറ്റി മെമ്പർ സെക്രട്ടറിമാർക്കും അയച്ചുകൊടുക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി രജിസ്ട്രിക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി.